Research Information System
Turkish Studies- Comparative Religious Studies, vol.20, no.Ö.1, pp.327-344, 2025 (TRDizin)
Belâgat ilmi, sözün fasih, yerinde ve muhatabın seviyesine uygun biçimde kullanılmasını konu edinen temel bir dil ve edebiyat disiplinidir. Bu çerçevede delil getirme (istişhâd) yöntemi, belâgat çalışmalarında önemli bir yere sahiptir ve başta Kur’ân-ı Kerîm, Arap şiiri ve hadis-i şerifler olmak üzere güvenilir dil kaynaklarına müracaat edilmektedir. Hz. Peygamber’in gerek dinî tebliğ sürecinde gerekse günlük konuşmalarında kullandığı dil, fesahat ve belâgat bakımından dikkat çekici bir nitelik arz etmektedir. Onun sözlerinde yer alan edebî incelikler, mecazlı anlatımlar ve ifade gücü, yalnızca anlam yönüyle değil, üslup açısından da Arap dilinin imkânlarını ortaya koymakta ve belâgat ilminde istişhâd değeri taşımaktadır. Bu çalışma, belâgat ilmine dair meselelerde kaynaklarda istişhâd amacıyla zikredilen hadislerin değerini incelemeyi amaçlamaktadır. Bu doğrultuda, ilgili rivayetlerin tahrîci yapılmış, sıhhat durumları değerlendirilmiş ve içerdikleri söz sanatlarıyla ilişkileri analiz edilmiştir. Araştırmada ağırlıklı olarak belâgatın bedî‘ başlığı altında ele alınan edebî sanatlara dair örneklere yer verilmiş; yer yer beyan ilmi kapsamında değerlendirilen söz sanatları da incelenmiştir. Ayrıca hadislerin dil ve üslup bakımından istişhâd amacıyla kullanılmasına dair klasik dönem âlimlerinin görüşleri ele alınmış; bu kullanımı kabul eden ve reddeden yaklaşımlar ile bunların dayandığı deliller mukayeseli biçimde ortaya konulmuştur. Çalışma kapsamında yirmi bir başlık altında otuz rivayet ele alınmıştır. İncelenen kaynaklar, bazı müelliflerin hadislere yoğun biçimde yer verdiğini, bazılarının ise bu rivayetlerden sınırlı ölçüde faydalandığını göstermektedir. Bu bulgular, hadislerin belâgat ilmindeki konumunun müelliflerin metodolojik tercihlerine göre değişkenlik arz ettiğini ortaya koymaktadır.