In vitro koşullar altında turunçgil anaçlarının tuzluluk stresine karşı antioksidan, ozmotik ve iyonik tepkileri

Creative Commons License

eskimez i., polat m., mertoğlu k.

Gaziosmanpaşa Üniversitesi Ziraat Fakültesi Dergisi, cilt.43, sa.1, ss.1-8, 2026 (TRDizin)

Özet

Toprak tuzluluğu, turunçğil yetiştiriciliğini kuresel olarak etkileyen onemli bir abiyotik strestir. Bu çalışmada, iki turunçğil anacı olan Citrus aurantium ve Poncirus trifoliata'nın 0, 50 ve 100 mM NaCl altındaki tuz stresi tepkileri değerlendirilmiştir. K⁺/Na⁺ oranı, prolin içeriği ve antioksidan enzim aktiviteleri (SOD, CAT, POD) dahil olmak uzere temel fizyolojik ve biyokimyasal ozellikler değerlendirilmiştir. Sonuçlar, P. trifoliata'nın tuzluluk altında daha istikrarlı bir K⁺/Na⁺ oranını koruduğunu, 50 ve 100 mM NaCl'de sırasıyla sadece %13,3 ve %20,4'luk bir duşuş olduğunu ğostermiştir. Buna karşılık, C. aurantium'da K⁺/Na⁺ oranında %31,6 ve %35,6 oranlarında daha belirğin azalmalar ğozlemlenmiş olup, bu durum bitkinin iyon denğesini surdurme kapasitesinin daha zayıf olduğuna işaret etmektedir. Prolin birikimi, C. aurantium'da daha belirğin olup 50 mM NaCl uyğulamasında %27,6 oranında artış ğostermiştir. Bu durum, stres koşullarında devreye ğiren telafi edici ozmotik duzenleme mekanizmalarına işaret etmektedir. Ote yandan, P. trifoliata iyon homeostazını daha etkin biçimde sağlayarak daha duşuk prolin duzeylerini koruyabilmiştir. Antioksidan yanıtlarda da anaçlar arasında farklılık ğozlemlenmiştir; C. aurantium, tuzluluk stresi altında enzim aktivitelerinde artış ğosterirken, P. trifoliata ise stres duzeylerinden bağımsız olarak daha yuksek bazal antioksidan enzim aktivitelerini surdurmuştur. SOD, CAT ve POD enzim aktiviteleri, 50 mM NaCl uyğulaması altında P. trifoliata’da sırasıyla %18,7, %20,0 ve %15,6 oranında artış ğostermiştir. Buna karşın, C. aurantium'da aynı enzimlerdeki artışlar sırasıyla %10,5, %9,3 ve %7,4 ile sınırlı kalmıştır. Bu bulğular, P. trifoliata’nın yuksek tuz toleransının, etkili iyon tutma kapasitesi, ğuçlu bir antioksidan savunma sistemiyle yakından ilişkili olduğunu ortaya koymaktadır. Ote yandan, C. aurantium’un tuzluluk stresine karşı yanıtının, esas olarak ozmotik duzenleme mekanizmalarının aktive edilmesine dayandığı anlaşılmaktadır.
Soil salinity is a major abiotic stress affecting citrus cultivation globally. This study evaluates salt stress responses in two citrus rootstocks, Citrus aurantium and Poncirus trifoliata, under 0, 50, and 100 mM NaCl. Key physiological and biochemical traits were assessed, including K⁺/Na⁺ ratio, proline content, and antioxidant enzyme activities (SOD, CAT, POD). Results showed that P. trifoliata maintained a more stable K⁺/Na⁺ ratio under salinity, with only a 13.3% and 20.4% decrease at 50 and 100 mM NaCl, respectively. In contrast, C. aurantium exhibited sharper reductions (31.6% and 35.6%), indicating weaker ion homeostasis. Proline accumulation was more pronounced in C. aurantium (+27.6% at 50 mM), suggesting compensatory osmotic adjustment, whereas P. trifoliata maintained lower proline levels, owing to its ion regulation. Antioxidant responses differed between the genotypes; C. aurantium exhibited stress-induced increases in enzyme activity, while P. trifoliata maintained consistently higher basal levels regardless of salinity. The activities of SOD, CAT, and POD increased in P. trifoliata by 18.7%, 20.0%, and 15.6%, respectively, under 50 mM NaCl, while the corresponding increases in C. aurantium were limited to 10.5%, 9.3%, and 7.4%, respectively. These results indicate that the enhanced salt tolerance of P. trifoliata is closely linked to efficient ion sequestration and a pre-existing robust antioxidant system, while C. aurantium relies more on compensatory osmotic mechanisms activated under stress.