Research Information System
in: Disiplinlerarası Sanat Pratikleri III, PROF.ÖNDER YAĞMUR,DOÇ.CANER ŞENGÜNALP, Editor, DETAY YAYINCILIK, Ankara, pp.25-243, 2025
Giriş
Heykel sanatında, etüt ve uygulama süreçleri malzemenin türüne ve uygulama yöntemine
bağlı olarak değişiklikler gösterebilmekte ve uzun zaman alabilmektedir.
Bundan dolayı sanatçılar bu sürecin aşamalarında malzeme veya yöntem konusunda
farklı yaklaşımlar benimsemişlerdir. Fakat uygulama yapılırken sanatçının
üretim üslubuna bağlı olarak düşüncenin forma aktarımında belirli zorluklar ortaya
çıkmaktadır. Heykelin plastik değerleri, ölçeklendirme, malzeme tercihleri, mekanla
ilişkisi, izleme ve sergileme koşulları gibi aşamalar etüt sürecinde elde edilmek
istenilen sonuçla farklılıklar gösterebilmektedir. Hatta bu değerler bazı uygulamalar
da sadece yapıtın gerçek boyutlarında üretimi sonucunda görülebilmektedir.
Bu nedenle sanatçının tüm koşulları gözden geçirerek, yapıtın son haline gerçek
uygulama aşamasından önce karar verebilmesi oldukça önemlidir. Bu bağlamda
geleneksel etüt ve ön modelleme aşamalarına alternatif olabilecek olanaklar sunan
dijital teknolojiler, sanatçıların birçok veriyi üretimden önce görebilmesi ve deneyimlemesine
imkân sunmaktadır.
Geleneksel yöntemler, el becerisi, malzeme ugyunluğu ve fiziksel işçilik gerektirirken,
dijital yöntemler bilgisayar destekli tasarım (CAD), 3D modelleme ve 3D baskı
teknolojileri yeni üretim olanakları ve belirli kolaylıklar sunmaktadır. Araştırmada,
bu iki yöntemin sanatçıya sunduğu avantajlar, teknik sınırlamalar, üretim sürecinin
hız ve maliyet açısından değerlendirilmesi ele alınmaktadır. Geleneksel üslup, sanatçının
doğrudan malzeme ile etkileşim kurmasını ve formu el ile şekillendirmesini
sağlarken, dijital teknolojiler eserin tekrar üretimini veya üzerinde yapılacak değişiklikleri
kolaylaştırmakta ve tasarım sürecinde hata payını minimize etmektedir.
Bununla birlikte, her iki yöntemin sanatsal ifade üzerindeki etkileri de farklıdır; geleneksel
yöntemler dokunsal deneyimi öne çıkarırken, dijital modelleme teknikleri
eserin çok yönlü varyasyonlarını üretme fırsatı tanımaktadır. Çalışmada da soyut
“Etüt ve Ön Modelleme Sürecinde Soyut Heykel Formlarının Geleneksel ve Dijital Yöntemlerle Çözümlenmesi”
isimli bu çalışma “Heykelin Dijital Mekânda Modelleme Süreci ve Form Çözümlemeleri” başlıklı tez
çalışmasından üretilmiş ve Atatürk Üniversitesi Bilimsel Araştırma Projeleri (BAP) birimi tarafından Proje
ID:10464 kodlu proje ile desteklenmiştir.
Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Heykel Anasanat Dalı, zhrkahraman1907@gmail.com
Orcıd: 0000-0001-7234-3334
39
heykel formlarının etüt ve ön modelleme sürecinde geleneksel ve dijital yöntemlerin
karşılaştırmalı analizi yapılmaktadır. Ayrıca zaman yönetimi, üretim maliyeti ve
süreçlerinin esnekliği sayesinde sanatçının müdahale edebilme olanakları açısından
geleneksel olanla karşılaştırmalı bir değerlendirme sunarak, soyut heykel formlarının
çağdaş sanat bağlamda çözümlenmesini içermektedir. Çalışma, sanatçılar,
tasarımcılar ve akademisyenler için geleneksel ve dijital yöntemlerin avantaj ve dezavantajlarını
somut verilerle ortaya koyarak, heykel üretim süreçlerine dair tercihler
konusunda katkı sunmayı amaçlamaktadır.
Plastik sanatlarda çalışmanın önceden ölçekli olarak üretilmesi gerçek boyutlarında
uygulanmasından birçok sanatsal (Dilmaç & Dilmaç, 2020) ve teknik verinin
öngörülebilmesi için gereklidir. Nitekim sanatçılar bu öngörüyü edinebilmek için
maketler yapmaktadır. Ancak bu süreçte de modelleme konusunda günümüz şartları
sanatçılar için farklı imkanlar sunmaktadır. Geleneksel modelleme yöntemleri
ile dijital teknolojilere dayalı yeni üretim süreçleri arasındaki farklar ve olanaklar
karşılaştırıldığında zaman ve iş yükü açısından önemli kazanımlar ortaya çıkmaktadır.
Böylece günümüz teknolojisinden yararlanmak sanatçının bir tasarıma başladığında
bütün alternatifleri doğru değerlendirmesine, malzeme üzerinde istediği görsel
etkiye ulaşmasına, mekânsal çözümlemelerdeki problemleri öngörmesine ve irdelemesine,
hedeflenen boyutları malzeme tasarrufuyla deneyimlemesine ve elbette
ki zamanı efektif kullanmasına olanak tanımaktadır. Bu çalışmada da heykel
sanatında etüt ve ön modelleme süreçleri soyut formlar üzerinden geleneksel ile
dijital yöntemlerin uygulamalı karşılaştırmasını içermektedir.
Uygulamalı sanatlar, problemlere yeni çözümler bulabilmek için yeni açılımlara ve
yeni medya diline ihtiyaç duymaktadır (Yağmur, Ö., 2017) Zaman ve iş yükünden
tasarruf etme imkânı sunan yeni medya ve dijital olanaklar birçok alanda olduğu
gibi heykel alanı için de artık vazgeçilmez bir araç haline gelmiştir. Ayrıca her detayın
dijital ortamda deneyimlenerek ön modellemenin üç boyutlu baskı teknolojileriyle
de elde edilmesi, yapıtın gerçek boyutlarında gerçekleştirilmeden önce ölçekli
olarak ortaya konulmasını mümkün kılmaktadır. Tüm bu avantajların yanı sıra dijital
ortamda yapılan etüt ve modelleme çalışmaları belgelerin ve tasarım sürecinin korunması
veya kaydedilerek saklanabilmesi adına da büyük ölçüde kolaylık sağlamaktadır.
Belleğe kaydedilen bilgiler için geniş arşivleme kapasitesi, kayıtlı tasarımlara
yeniden müdahale imkânı ve ekonomik tasarruflar da bunlardan sadece bir kaçıdır.
Bu bağlamda heykel tasarımında etüt ve ön modelleme çalışması yapılırken,
geleneksel yöntemlere göre daha pratik, olanaklı ve pozitif sonuçlar verebilen, birçok
alanda da kullanılabilen üç boyutlu dijital programlarda yapılan uygulamalarının
incelenmesi ve konuyla ilgili örneklerin değerlendirilmesi yapılacaktır.
Bu araştırmada, karşılaştırmalı nitel analiz yöntemi kullanılarak, geleneksel yöntemlerin
(kil, balmumu, alçı, taş, ahşap modelleme vb.) üretim sürecine etkileri uygulamalı
olarak incelenirken, dijital yöntemlerin (bilgisayar destekli modelleme, 3D
tarama, 3D baskı ve CNC üretim teknikleri) sanat pratiğindeki işlevselliği değerlen40
dirilecek, bu iki yöntemin üretim süreçleri, sanatsal kontrol, esneklik, maliyet, zaman
yönetimi ve sürdürülebilirlik açısından ele alınacaktır. Ek olarak uygulamalı
deneysel çalışma yapılarak aynı soyut heykel formu, geleneksel yöntemlerle el ile
modellenerek ve dijital ortamda tasarlanarak iki farklı teknik karşılaştırılacaktır.