Birinci Basamak Sağlık Hizmetlerinde Sağlık Harcamalarının Belirleyicisi Olarak Erişilebilirlik


Creative Commons License

DİĞER H., Topuz M., DENIZ M.

International journal of geography and geography education (Online), sa.59, ss.108-131, 2026 (TRDizin)

Özet

Bu çalışma, aile sağlığı merkezlerinin erişilebilirliğini belirlemeyi ve sağlık harcamalarında erişilebilirliği etkileyen faktörleri çok yönlü olarak değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Çalışmanın amacı doğrultusunda, çalışma evrenini Erzurum’daki 27 aile sağlığı merkezi oluşturmaktadır. Herhangi bir örnekleme yöntemi kullanılmamış, evrenin tamamı çalışmaya dâhil edilmiştir. Çalışmada aile sağlığı merkezlerinin erişilebilirlik durumu nicel mekânsal analiz yöntemi kullanılarak CBS analizi ile değerlendirilmiştir. Çalışmanın bulguları, Erzurum’daki dört mahallenin (Rabia Ana, Kazım Karabekir Paşa, Abdurrahman Gazi, Müftü Solakzade) aile sağlığı merkezlerine erişimi olduğu için Mekânsal Planlar Yapım Yönetmeliği’ne uygun olduğunu göstermektedir. Hiçbir mahallenin kendi mahallesi içinde ya da yakın mahallelerde ASM’ye %100 erişimi olmaması dikkat çekicidir. Erzurum’da mahalle bazında en yüksek erişim oranı %43,8’dir. İki mahallede (Yarımca ve Muratpaşa) aile sağlığı merkezi bulunmamaktadır. Erzurum’un Yarımca, Hüseyin Avni Ulaş ve Kurtuluş mahallelerinde birinci basamak sağlık hizmetlerinin sağlanmasına yönelik sağlık stratejilerinin uygulanmasının sağlık harcamalarını azaltma potansiyeline sahip olduğu öngörülmektedir. Ayrıca, Yunusemre, Ilıca ve Saltuklu mahallelerinde birinci basamak sağlık hizmetlerinin kalitesini artırmaya yönelik girişimlerde bulunulmasının olumlu sonuçlar doğurabileceği varsayılmaktadır.
The present study aims to determine the accessibility of family health centers and to evaluate the factors influencing accessibility in health expenditures from multiple perspectives. In line with the purpose of the study, the study universe comprises 27 family health centers in Erzurum. No sampling method was employed; rather, the entire universe was included in the study. In the study, the accessibility status of family health centers was evaluated with GIS analysis using quantitative spatial analysis method. The findings of the study indicate that four neighborhoods in Erzurum (Rabia Ana, Kazım Karabekir Paşa, Abdurrahman Gazi, Muftü Solakzade) are in compliance with the Spatial Plans Construction Regulation, as they have access to family health centers. It is notable that no neighborhood has 100% access to a family health center, whether within its own neighborhood or in nearby neighborhoods. The highest rate of access to Erzurum on a neighborhood basis is 43.8%. Two neighborhoods (Yarımca and Muratpaşa) are devoid of any family health centers. It is anticipated that the implementation of health strategies tailored to the provision of primary health care services in Erzurum’s Yarımca, Hüseyin Avni Ulaş, and Kurtuluş neighborhoods has the potential to reduce health expenditure. Furthermore, it is hypothesized that the undertaking of initiatives to enhance the quality of primary health care services in Yunusemre, Ilıca, and Saltuklu neighborhoods could yield positive outcomes.