Eski Yakındoğu Çivi Yazılı Kaynaklarında Tütsü Anlatımları ve Bunların Günümüz Anadolu’suna Yansımaları


Alper N., Czichon R.

Arkeoloji Dergisi, sa.35, ss.87-105, 2025 (TRDizin) identifier

  • Yayın Türü: Makale / Tam Makale
  • Cilt numarası: Sayı: 35
  • Basım Tarihi: 2025
  • Doi Numarası: 10.51493/egearkeoloji.1719830
  • Dergi Adı: Arkeoloji Dergisi
  • Derginin Tarandığı İndeksler: TR DİZİN (ULAKBİM)
  • Sayfa Sayıları: ss.87-105
  • Uşak Üniversitesi Adresli: Evet

Özet

Eski Yakın Doğu’daki tütsü kavramını anlamak amacıyla Mezopotamya ve Hitit çivi yazılı kaynaklarında, bayram, büyü, arındırma ritüelleri ve tedavi metinleri incelenmiştir. Seçilen örnek metinler (hayalet semptomlu reçete, akītu, maqlû, šurpu, mīs pî, pīt pî, NAM.BÚR.BI, AN.DAH.ŠUMSAR, (ḫ)išuwa, itkaḫi, tanrıların çağrılması, ḫantitaššu ve maštigga) hem kendi aralarında hem de günümüz tütsü geleneğiyle karşılaştırılmıştır. Aynı zamanda çivi yazılı metinlerdeki tariflerden bazılarında deneysel çalımalar yapılmıştır. Sonrasında tütsünün Eski Yakındoğu halkları üzerindeki muhtemel etkileri ve günümüz Anadolu’suna yansımaları anlaşılmaya çalışılmıştır. Sonuç olarak tütsü geleneği Eski Yakındoğu toplumunda olduğu kadar yoğun olmamakla birlikte, kötü göze ve kötülüğe karşı koruyucu ve tedavi edici niteliğini kaybetmeden günümüze kadar ulaşmıştır.
In order to understand the concept of incense in the Ancient Near East, Mesopotamian and Hittite cu- neiform sources, festivals, magic, purification rituals and treatment texts were examined. The selected examples (prescriptions with ghost symptoms, akītu, maqlû, šurpu, mīs pî, pīt pî, NAM.BÚR.BI, AN.DAH. ŠUMSAR, (ḫ)išuwa, itkaḫi, invocation of the gods, ḫantitaššu-maštigga) are compared both among them- selves and with the contemporary incense tradition. At the same time, experimental studies were carried out on some of the recipes in cuneiform texts. Afterwards, the possible effects of incense on the peoples of the Ancient Near East and its reflections on modern Anatolia were tried to be understood. As a result, although the tradition of incense is not as intense as it was in Ancient Near Eastern society, it has survived to the present day without losing its protective and therapeutic qualities against bad eyes and evil.