II. Abdülhamid döneminde Söke kazasında eğitim (1876-1908)
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Uşak Üniversitesi, LİSANSÜSTÜ EĞİTİM ENSTİTÜSÜ, Tarih, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: OSMAN KARA
Danışman: Biray Çakmak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Osmanlı Devleti 19. yüzyılda modernleşme kapsamında askeri, idari, iktisadi ve toplumsal alanlarda olduğu gibi eğitim alanında da önemli düzenlemeler yaptı. II. Mahmut Dönemi'nden itibaren başlayan modern eğitim süreci Tanzimat Döneminde hızlandı. İlki 1847 yılında İstanbul'da açılan erkek rüşdiye mektepleri 1850'li yıllardan itibaren taşrada da açılmaya başlandı. 1859 yılında ilk kız rüşdiye mektebi de İstanbul'da hizmete girdi. Tanzimat Dönemi'nde sıbyan mekteplerini ıslah etmeye yönelik teşebbüsler yapılmakla birlikte beklenen olumlu sonuç alınamadı. 1846 yılından itibaren maarif merkez teşkilatında da önemli kurumsal ve hukuki düzenlemeler yapıldı. Modern mekteplerin idare ve teftişi için 1857 yılında Maarif Nezareti kuruldu. Diğer taraftan geleneksel eğitim kurumlarını oluşturan sıbyan mektepleri ile medreseler varlığını korudu. 1 Eylül 1869 tarihinde Maarif Nizamnamesi yayınlanarak modern eğitim kurumları esaslı şekilde düzenlendi. 19. yüzyılda gayrimüslimler ile yabancılar da mektepler açtılar. Modern eğitim kurumları kaza merkezlerinde ağırlıklı olarak II. Abdülhamit Dönemi'nde açılmaya başlandı. II. Abdülhamid Döneminde Söke kazasında eğitimi ele alan müstakil araştırma bulunmaması gerçeğini dikkate alan çalışma söz konusu mevcut boşluğu doldurmayı amaçlamaktadır. Arşiv belgeleri, salnameler ve gazeteler başta olmak üzere birincil kaynakların kullanıldığı çalışmada Söke kazasında açılan veya varlığını sürdüren modern ve geleneksel eğitim kurumları ele alınmıştır. Arşiv belgeleri, salnameler, gazeteler ve literatür temelinde II. Abdülhamit Dönemi'nde Söke kazasında açılan kız ve erkek ibtidai ve rüşdiye mektepleri ile varlığını koruyan medreseler ağırlıklı olarak kurumsal temelde ele alınmıştır. Ermeni ve Rumlara ait ibtidai mektepleri de çalışmaya dâhil edilmiştir. Neticede Söke kasabasında üç erkek, bir kız ibtidai mektebi, 1881 yılında bir erkek rüşdiye mektebi, altı Rum, bir Ermeni mektebi açıldığı, geleneksel eğitim kurumları kapsamında dört medrese ve bir kütüphanenin hizmet verdiği görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Söke, medrese, mektep, rüşdiye, ibtidaiye, Müslüman/Türk, Rum, Ermeni.